सिरहा । सिरहाको सीमावर्ती क्षेत्रमा प्रहरीले सञ्चालन गरेको विशेष अपरेसनले केवल एक लागुऔषध कारोबारी पक्राउ गरेको घटना मात्र होइन, सम्भावित अन्तरदेशीय ब्राउन सुगर सञ्जालको ढोका पनि खोलेको छ। प्रहरीको गोली लागेर पक्राउ परेका भारतीय नागरिक रञ्जितकुमार पासवान उर्फ ‘छोटु’लाई केन्द्रमा राखेर भइरहेको अनुसन्धानले करोडौं रुपैयाँ बराबरको अवैध कारोबारको संकेत देखाएको छ।
आइतबार साँझ सिरहा नगरपालिका–२१ लगडीगोठमा इलाका प्रहरी कार्यालय महेशपुर पतार, जिल्ला प्रहरी कार्यालय सिरहा र लागुऔषध नियन्त्रण ब्यूरो गोलबजार शाखाको संयुक्त टोलीले विशेष अपरेसन सञ्चालन गरेको थियो। प्रहरी निरीक्षक विशाल मल्लको नेतृत्वमा खटिएको टोलीले विशेष सूचनाका आधारमा पुगेको अवस्थामा संदिग्ध समूहले प्रतिकार गरेपछि स्थिति तनावग्रस्त बनेको प्रहरीको भनाइ छ।
प्रहरीका अनुसार ढुंगामुढा भएपछि एक राउन्ड हवाई फायर र एक राउन्ड गोली चलाइएको थियो। गोली लागेर पासवानको बायाँ खुट्टाको पिँडुला घाइते भएको छ। घटनामा प्रहरी जवान हृदयनारायण ठाकुर पनि घाइते भएका छन्। दुवैको उपचार भइरहेको र अवस्था सामान्य रहेको जनाइएको छ।
बरामद मात्रा सानो, अनुसन्धानको दायरा ठूलो
घटनास्थलबाट प्रहरीले ९२ ग्राम ३० मिलिग्राम ब्राउन सुगर बरामद गरेको छ। तर अनुसन्धान अधिकारीहरूका अनुसार वास्तविक महत्त्व बरामद भएको परिमाणमा होइन, पक्राउ परेका व्यक्तिको भूमिकामा केन्द्रित छ।
प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धानले पासवान लामो समयदेखि सीमावर्ती क्षेत्रमा ब्राउन सुगरको आपूर्ति र वितरणमा सक्रिय रहेको देखाएको छ। पक्राउ परिसकेका केही प्रयोगकर्ताले समेत उनीबाट नियमित रूपमा लागुऔषध खरिद गर्ने गरेको बयान दिएका छन्।
अनुसन्धानमा संलग्न अधिकारीहरूका अनुसार पासवान खुद्रा विक्रेता मात्र नभई सीमापारबाट लागुऔषध भित्र्याएर विभिन्न माध्यमबाट वितरण गर्ने तहको व्यक्तिका रूपमा अनुसन्धान भइरहेको छ।
सीमापार जोडिएको सञ्जालको आशंका
पक्राउ परेका पासवान भारतको बिहार राज्य, मधुवनी जिल्लास्थित पदमाहा ग्राम पञ्चायत–२ का बासिन्दा हुन्। खुला सीमाको फाइदा उठाउँदै नेपाल–भारतबीच लागुऔषध ओसारपसार हुने गरेको सुरक्षा निकायको लामो समयदेखिको निष्कर्षसँग यो घटना पनि जोडिएको छ।
सुरक्षा अधिकारीहरूका अनुसार सिरहा, सप्तरी, धनुषा र महोत्तरी क्षेत्र पछिल्ला वर्षहरूमा ब्राउन सुगर तस्करीको प्रमुख ट्रान्जिट रुट बन्दै गएका छन्। सानो परिमाणमा सीमापार ल्याइने लागुऔषध नेपालका विभिन्न शहरमा पुर्याइने र त्यहाँबाट पुनः वितरण गरिने गरेको आशंका छ।
नाबालकको संलग्नताले थप गम्भीर बनायो मुद्दा
घटनाका क्रममा पासवानसँगै एक नाबालक पनि पक्राउ परेका छन्। यसले अनुसन्धानलाई थप संवेदनशील बनाएको छ।
प्रहरीले नाबालकलाई लागुऔषध ओसारपसार वा वितरणमा प्रयोग गरिएको हुन सक्ने आशंकामा अनुसन्धान अघि बढाएको छ। यदि यो पुष्टि भयो भने यो लागुऔषध कारोबारसँगै बालअधिकार उल्लंघनको गम्भीर विषय बन्न सक्ने देखिन्छ।
अपराध अनुसन्धानमा संलग्न अधिकारीहरूका अनुसार पछिल्लो समय गिरोहहरूले कानुनी जोखिम कम हुने ठानेर नाबालकलाई ‘कुरियर’ का रूपमा प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ।
३ करोड रुपैयाँको कारोबारको अनुमान
जिल्ला प्रहरी प्रमुख एसपी बासुदेव पाठकका अनुसार प्रारम्भिक अनुसन्धानले पासवानले करिब १० देखि १२ किलोसम्म ब्राउन सुगर बिक्री गरेको हुन सक्ने देखाएको छ, जसको बजार मूल्य करिब ३ करोड रुपैयाँ हुन सक्छ।
यद्यपि प्रहरीले यो तथ्य अझै अनुसन्धानकै चरणमा रहेको स्पष्ट पारेको छ। बैंकिङ कारोबार, मोबाइल कल विवरण, आर्थिक गतिविधि तथा सीमापार सम्पर्कहरूको विश्लेषणपछि मात्रै वास्तविक कारोबारको परिमाण पुष्टि हुने जनाइएको छ।
मुख्य पात्र पक्राउ, सञ्जाल अझै बाँकी
प्रहरीका अनुसार अनुसन्धान अब पासवानको मोबाइल, आर्थिक कारोबार, सम्पर्क सञ्जाल र सम्भावित सहयोगीहरूतर्फ केन्द्रित गरिएको छ। यस क्रममा थप व्यक्तिहरू पक्राउ पर्ने सम्भावना पनि रहेको छ।
लागुऔषध कारोबार कुनै एक व्यक्तिमा सीमित नहुने भएकाले यसको पछाडि आपूर्ति, भण्डारण, ढुवानी, वितरण र आर्थिक व्यवस्थापन गर्ने छुट्टाछुट्टै समूह सक्रिय हुने प्रहरीको बुझाइ छ।
बढ्दो चुनौती
सिरहासहित मधेशका सीमावर्ती जिल्लामा पछिल्ला वर्षहरूमा ब्राउन सुगरको प्रयोग र कारोबार दुवै बढ्दै गएको सुरक्षा निकायको निष्कर्ष छ। विशेषगरी युवाहरू यसको मुख्य सिकार बन्दै गइरहेका छन्।
यस कारण आइतबारको कारबाहीलाई प्रहरीले महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा लिएको भए पनि दीर्घकालीन रूपमा समस्या समाधान गर्न सीमामा कडा निगरानी, संगठित अपराधमाथिको निरन्तर अनुसन्धान, जनचेतना र पुनःस्थापना कार्यक्रमलाई सँगसँगै अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।
‘छोटु’को गिरफ्तारीले एउटा ठूलो अनुसन्धानको सुरुआत गरेको छ। अब प्रश्न एउटै छ—यो अनुसन्धान एक व्यक्तिमै सीमित हुन्छ कि सीमापार फैलिएको सम्पूर्ण ब्राउन सुगर सञ्जालसम्म पुग्छ?
